ششم تیرماه، برابر با 27 ژوئن، «روز جهانی عینک آفتابی» است. زدن عینک آفتابی نه ادا و اطوار است، نه خودنمایی. یک بایستگی پزشکی است که برخی از ما آن را نادیده میگیریم؛ یا با خودمان لج کردهایم یا هنوز چیزی از هشدارهای پزشکی به گوشمان نرسیده است. روز جهانی عینک آفتابی ثبت جهانی شده است تا به ما بگوید: دست از لجبازی برداریم و روزهای آفتابی عینک آفتابی بزنیم!
پرتوهای فرابنفش خورشید اثری زیانبخش دارند؛ این را که دیگر میدانیم! آفتابسوختگی یکی از آن زیانهاست. چشمها در برابر این اشعه بیپناه هستند. شاید کلاه لبهپهن بتواند تا اندازهای چشمها را پوششی از سایه بدهد، اما تنها تا اندازهای! راهکار درستتر داشتن عینک آفتابی است. پرتوهای فرابنفش اگر راهی به درون دیدگان ما بیابند، به همهی بخشهای چشم، از عدسی تا قرنیه و شبکیه، آسیب میزنند. حتا گاه روزهای ابری نیز باید عینک آفتابی زد. چشمپزشکان میگویند ابرها توان جلوگیری از پرتوهای فرابنفش را ندارند.
کدام عینک آفتابی؟
اگر عینک آفتابی میزنیم تا در پی محافظت از چشمهامان باشیم، نیازی نیست سراغ برندهای گران برویم. تنها فریم عینک باید چشمها را پوشش بدهد و استانداردهای بایسته را داشته باشد. برای نمونه، نورهای بازتابی را کاهش بدهد و لنز آن خراشیدگی نداشته باشد. این هم که لنز عینک آفتابیمان چه رنگی باشد، زرد یا نارنجی یا بنفش؟ چندان مهم نیست. با این همه، میگویند لنز خاکستری بهتر چشمها را از زیانهای نور خورشید دور نگه میدارد.
از سودمندیهای بهره بردن از عینک آفتابی هرچه بگوییم، کم گفتهایم! چشمها نیاز به محافظت دارند و عینک آفتابی برای همین کار ساخته شده است. تابش آفتاب یا ماندن در گسترههای برفی، چهبسا سبب درد چشم شود یا اشکریزش پدید بیاورد و چشم را قرمز و خشک کند. با زدن عینک آفتابی جلو همهی این خطرها را میتوان گرفت. پس چرا از این وسیلهی کارا بهره نبریم؟ روز جهانی عینک آفتابی در سالنمای جهانی ثبت شده است تا همینها را به ما بگوید.
آنهایی که در کار شناخت عینک آفتابی خبره هستند میگویند عینک آفتابی مناسب لبهی تیز ندارد؛ سبک است و فشاری به بینی نمیآورد؛ لولوها و پیچهای عینک محکماند؛ لنزها موجدار نیستند و برتریهای دیگری دارند. همهی اینها درست؛ اما شرط نخست، ارادهی ما برای زدن عینک آفتابی است. باید بدانیم و باور کرده باشیم که چشمها به عینک آفتابی نیاز دارند. زدن عینک آفتابی ژست گرفتن و انگشتنما شدن نیست؛ یک ضرورت است. بگذریم از این که گاه بهای عینکهای آفتابی چنان سرسامآور است که دود از کلهمان بلند میکند، اما پیشتر هم گفتیم که نیازی نیست که به سراغ برندهای گرانبها برویم.
عینک آفتابی و سلامت چشمها
نزدیک به هفت سده است که از ساخت عینک میگذرد. عینک آفتابی هم در آغاز سدهی بیستم میلادی ساخته شد. اما هنوز هم با وجود آگاهیرسانی پزشکان و کارشناسان، برخی از ما باور نکردهایم که زدن عینک آفتابی، بهویژه در تابستان، نه یک پیشنهاد پزشکی، که بایستگیای برای سلامت چشم است. بزرگ و کوچک هم نمیشناسد. هرجا که نور آفتاب تند و سوزاننده باشد، باید عینک آفتابی زد؛ تنها باید مراقب بود که عینک آفتابیمان فیلتر ضد اشعه داشته باشد. البته توصیههای دیگری هم شده است؛ برای نمونه، میگویند نباید بیش از دو سال از یک عینک آفتابی استفاده کرد. نمیدانیم این سخن تا چه اندازه درست است. باید پاسخش را از چشمپزشکان گرفت. اما این را میدانیم که چشمها را باید از پرتوهای تند آفتاب نگه داشت. روز جهانی عینک آفتابی یادآوری همین نکته است.
آشنایی ما ایرانیان با عینک آفتابی
ناصرالدینشاه قاجار با سفرهای سهگانهاش به فرنگ، پای بسیاری از ابزارها و تازهپدید آمدهها را به ایران باز کرد. یکی از رهآورهای سفر فرنگ او عینک آفتابی بود. حتا این عینک را به چشم زد و جلو دوربین عکس گرفت. درباریان هم به تقلید از او از این کالای فرنگی بهره بردند و با آن پُزها دادند! از اینکه آیا میدانستند عینک آفتابی برای محافظت از چشم در برابر نور خورشید است نه فخرفروشی، چندان خبری نداریم! با این همه دههها زمان بُرد تا مردم عینک آفتابی و بایستگی بهره بردن از آن را دریابند. این آگاهی زمانی بیشتر شد که پای ارتش متفقین در شهریور 1320 خورشیدی به ایران باز شد؛ بهویژه سربازان آمریکایی که افسرانشان که عینک آفتابی میزدند و مردم کوچهوبازار آنها را میدیدند.
روز جهانی عینک آفتابی را از یاد نبریم!
