امرداد: لرستان، سرزمین پلهای تاریخی و کهندژهای باستانی، همچنان بر بلندای میراثداری ایران ایستاده است. استانی که با ثبت ۲۷۰۰ اثر در فهرست ملی و در اختیار داشتن عنوان «پایتخت پلسازی ایران»، روایتی ژرف از مهندسی دوران هخامنشی تا دوره اسلامی را در پهنهای به گستردگی ۲۸ هزار کیلومتر مربع به تصویر میکشد.
استان لرستان با تکیه بر آثار باستانی بیشمار و توپوگرافی (مکاننگاری) ویژه، همچنان جایگاه راهبردی خود را در تراز ملی حفظ کرده است. برپایهی آمارهای رسمی، این استان با ثبت بیش از ۲۷۰۰ اثر در فهرست آثار ملی ایران و در اختیار داشتن بالاترین گسترهی محوطههای باستانی و جایگاه نخست در دانش پلسازی یکی از ستونهای بنیادین تمدنشناسی کشور بهشمار میرود.
از رکوردداری تا مدیریت سهمیهها
عطا حسنپور، مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی لرستان، در گفتوگو با ایسنا با اشاره به پیشینه درخشان این استان در ثبت آثار ملی گفت: لرستان تا سال ۱۳۸۹ به عنوان رکورددار مطلق ثبت آثار ملی در کشور شناخته میشد. در کارنامه درخشان استان، ثبت بیسابقه یکهزار اثر در فهرست ملی تنها در سال ۱۳۸۵، نقطه عطفی است که همچنان رکوردی دستنیافتنی است.
وی دربارهی تغییر جایگاه استان در رتبهبندی کشوری افزود: با وجود اینکه لرستان هماکنون با ۲۷۰۰ اثر ثبتشده پس از استان فارس در رده دوم قرار دارد، اما این جابهجایی ناشی از تغییر سیاستهای ثبت و اعمال سهمیهبندی است؛ بهگونهای که استانهای پیشرو مانند لرستان به دلیل حجم بالای آثار، سهمیه کمتری دریافت میکنند تا فرصت برای ارتقای جایگاه سایر استانها فراهم شود.
لرستان؛ پایتخت پلهای تاریخی ایران
مدیرکل میراث فرهنگی لرستان با یادآوری اینکه این استان همچنان در زمینهی مساحت محوطههای باستانی، جایگاه نخست کشور را در دست دارد، به توانمندیهای بیمانند مهرازی (:معماری) منطقه اشاره کرد و گفت: لرستان به دلیل قرارگیری در مسیر رودخانههای خروشانی همچون کشکان، سیمره، سزار و زال، و همچنین توپوگرافی پیچیده، از دیرباز نیازمند ساخت پلهای استوار بوده است.
وی افزود: وجود بیش از ۱۰۰ پل تاریخی لرستان را مرکز پایگاه «پلهای تاریخی کشور» کرده است. این پلها که یادگاری از دوران هخامنشی، اشکانی، ساسانی و اوج شکوه پلسازی در سده چهارم مهی (:هجری) هستند، شناسنامه مهندسی کهن ایرانزمین را به نمایش میگذارند.
فعالیت پایگاههای تخصصی میراث فرهنگی
حسنپور در پایان با اشاره به مدیریت هوشمندانه سایتهای تاریخی استان، از فعالیت سه پایگاه میراث فرهنگی با کارکرد تخصصی خبر داد و گفت: هماکنون پایگاه قلعه فلکالافلاک (دژ شاپورخواست)، پایگاه بافت تاریخی بروجرد و پایگاه پلهای تاریخی کشور، نقش مهمی در صیانت و معرفی هویت تاریخی لرستان دارند.
فراتر از مرزهای ملی؛ لرستان شایستهی جلوهگری در تالار میراث جهانی
اگرچه لرستان امروز با ۲۷۰۰ اثر ثبتشده در فهرست ملی، سهمی کممانند از تاریخ ایران را به دوش میکشد، اما واقعیت این است که توانمندیهای تمدنی این بخش از سرزمینمان، بسیار فراتر از مرزهای داخلی است. نگاهی به شاخصهای میراثی استان نشان میدهد که لرستان نه تنها «پایتخت پلسازی ایران»، بلکه گنجینهای نهفته (:بالقوه) برای پیوستن به زنجیره میراث جهانی یونسکو است.
ثبت جهانی پروندهی «دره خرمآباد» با تکیه بر یافتههای بیمانند غارهای هفتگانهی آن در سال گذشته، میتواند لرستان را به یکی از خواستگاههای (:مقاصد) گردشگری تبدیل کند. آنچه لرستان را از این دید ویژه میکند، تنها دیرینگی آثار آن نیست، بلکه پیوستگی تاریخی و مهندسی خلاقانهای است که در جایجای این گستره، از دیوارههای سنگی دژها گرفته تا قوسهای استوار پلهای ساسانی، رخنمایی میکند.
بسیاری از آثار ثبتشده در فهرست ملی لرستان، با توجه به معیارهای ریزبینانه (:دقیق) یونسکو، توانمندی آن را دارند که به عنوان «میراث مشترک بشریت» معرفی شوند.
خوشبختانه پایگاههای سهگانه میراث فرهنگی استان، فراتر از یک نهاد حفاظتی، در نقش «تیمهای تخصصیِ آمادهسازی پروندههای جهانی» میکوشند تا با مستندسازی علمی و تکمیل پروندههای تخصصی، بسترسازِ جهانیشدنِ نگینهای باستانیِ زاگرس باشند. عبور از سطحِ «ثبت ملی» و رسیدن به «ثبت جهانی»، نهتنها اعتباری بینالمللی برای ایران به ارمغان میآورد، بلکه میتواند پشتیبان حفاظت پایدار و جذب گردشگران بینالمللی برای این کهنبوم باشد.
